...

The Conservation and Sustainable Utilization of Fan Palm in Nakhon Si Thammarat Province


กะพ้อ : การอนุรักษ์และใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนในจังหวัดนครศรีธรรมราช


Agenda : Outreach and Engagement
15.2.1
15.2.4
15.3.5

SDGs ที่เกี่ยวข้อง
17.1.2
17.2.4

มิติตามแนวทาง ต้นไม้แห่งความสุข

ร้อยละคะแนนความพึงพอใจของผู้ร่วมโครงการ : 94.61

รายชื่อคณะทำงาน
ลำดับ รายชื่อ สังกัด หน้าที่ สัดส่วน
1รัชฎา คชแสงสันต์ศูนย์บริการวิชาการหัวหน้าโครงการ50
2ปิ่นเพชร ภักดีณรงค์ศูนย์บริการวิชาการผู้ร่วมโครงการ50

SDGs ภาษาไทย
  

มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ โดยศูนย์บริการวิชาการ สนับสนุนและส่งเสริมการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์ไม้ท้องถิ่นอย่างยั่งยืน  โดยดำเนินงานวิจัยโครงการวิจัย กะพ้อ : การอนุรักษ์และใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนในจังหวัดนครศรีธรรมราช  ภายใต้โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.)  ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจและรวบรวมวิถีภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์ต้นกะพ้อในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนในการอนุรักษ์และสืบทอดภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์ต้นกะพ้อของชุมชนอย่างยั่งยืน ซึ่งดำเนินการในพื้นที่ หมู่ที่ 5 ตำบลทุ่งโพธิ์ อำเภอจุฬาภรณ์ หมู่ที่ 12 ตำบลหินตก อำเภอร่อนพิบูลย์  หมู่ที่ 5 ตำบลหัวตะพาน อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช  โดยได้จัดทำสื่อองค์ความรู้ภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์จากต้นกะพ้อ ได้แก่ การสานพัดใบกะพ้อ การสานเสื่อทางกะพ้อ และการทำขนมต้มใบกะพ้อ พร้อมทั้งการจัดกิจกรรม “เด็กรักษ์ป่า สืบทอดวิถีภูมิปัญญาชุมชนบ้านเขาวัง” ปลูกจิตสำนึกเยาวชนในการอนุรักษ์และสืบทอดภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์จากต้นกะพ้อของชุมชน   ซึ่งในการจัดกิจกรรมได้ดำเนินงานร่วมกับ โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านเขาวัง ชุมชนบ้านเขาวัง ตำบลหินตก อำเภอร่อนพิบูลย์ และสำนักวิชาศิลปศาสตร์ สาขาวิชาภาษาไทย สำนักวิชาสารสนเทศศาสตร์ สาขาวิชานิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์  เพื่อสร้างการเรียนรู้ให้ชุมชน เยาวชนในชุมชน และนักศึกษาจากนอกพื้นที่ ได้รู้จักชนิดและคุณค่าของพันธุ์ไม้ท้องถิ่นที่มีอยู่ในชุมชน ได้เรียนรู้ระบบนิเวศต้นน้ำ และการอนุรักษ์พันธุ์ไม้ท้องถิ่นเพื่อเป็นพื้นที่ป่าซับน้ำบริเวณริมชายห้วยและในที่ดินทำกินของคนในชุมชน   โดยเฉพาะต้นกะพ้อ ซึ่งเป็นพันธุ์ไม้ท้องถิ่นที่สามารถขึ้นเจริญเติบโตได้ทั่วไปทั้งพื้นที่โซนภูเขาและพื้นที่ราบ เป็นพันธุ์ไม้ท้องถิ่นที่ชุมชนจะนำมาใช้ประโยชน์ในประเพณีและวิถีชุมชนทั้งไทยพุทธและมุสลิม  อีกทั้งยังได้เชื่อมโยงการดำเนินกิจกรรมภายใต้โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราช ดำริฯ (อพ.สธ.) กับกิจกรรมงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านเขาวัง ตามพระราชดำริในโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ ที่โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนทุกแห่งจะต้องดำเนินการ ในกิจกรรมการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของชุมชน  และกิจกรรมส่งเสริมอาชีพของชุมชนเพื่อสร้างรายได้ให้ชุมชนพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืนโดยอาศัยทรัพยากรที่มีอยู่ในชุมชนเป็นปัจจัยในการผลิตหลัก

ในการดำเนินงานเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์ไม้ท้องถิ่นอย่างยั่งยืนของชุมชนบ้านเขาวัง ตำบลหินตก อำเภอร่อนพิบูลย์ นั้น ได้ร่วมกับโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านเขาวัง และชุมชนบ้านเขาวัง จัดกิจกรรมเด็กรักษ์ป่าฯ ซึ่งประกอบด้วยการเดินป่าศึกษาเรียนรู้ระบบนิเวศต้นน้ำและพันธุ์ไม้ท้องถิ่นชนิดต่างๆ และต้นกะพ้อที่พบในเส้นทางศึกษาธรรมชาติป่าริมชายห้วยและสวนสมรม  การฝึกอบรมการนำวัสดุธรรมชาติมาใช้ประโยชน์ในวิถีชีวิตของชุมชน อาทิเช่น การห่อข้าวต้มใบกะพ้อ การสานกลสำหรับห่อจำปาดะ การทำหมาต้อเป็นภาชนะใส่ของและตักน้ำ การขยายพันธุ์พืชท้องถิ่น  โดยจะมีปราชญ์ภูมิปัญญาในชุมชนเป็นครูผู้สอนให้ลูกหลานเยาวชนได้ลงมือปฏิบัติ สามารถทำด้วยตนเองได้อันจะเป็นจุดเริ่มต้นของการสืบทอดวิถีภูมิปัญญาของชุมชน ที่เยาวชนได้เรียนรู้และตระหนักถึงความสำคัญของต้นกะพ้อและพันธุ์ไม้ท้องถิ่นด้วยตนเอง ซึ่งจะนำไปสู่สำนึกรักษ์หวงแหนทรัพยากรของชุมชนที่จะต้องช่วยกันดูแลรักษาขยายพันธุ์เพื่อให้ชุมชนสามารถใช้ประโยชน์ทรัพยากรของชุมชนได้อย่างยั่งยืน

จากการดำเนินกิจกรรมการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ฟื้นฟูระบบนิเวศต้นน้ำ การจัดการป่าชุมชนซึ่งเป็นแหล่งต้นน้ำลำธารที่สำคัญของชุมชน รวมไปถึงการทำเกษตรที่เกื้อกูลระบบนิเวศของชุมชนด้วยการทำสวนสมรมมาอย่างต่อเนื่อง การนำทรัพยากรในท้องถิ่นมาใช้ประโยชน์สร้างรายได้และแปรรรูปผลิตภัณฑ์สร้างมูลค่าเพิ่มจากการทำเกษตรแบบสวนสมรม อาทิ น้ำพริกกระวาน สบู่กระวาน ยาดมสมุนไพร เป็นต้น การดำเนินกิจกรรมของชุมชนจนเป็นวิถีชีวิต สามารถเป็นพื้นที่แหล่งเรียนรู้ให้กับคนภายนอกที่มีพื้นที่ลักษณะนิเวศใกล้เคียงกับชุมชนบ้านเขาวัง  ซึ่งในปี 2560 ชุมชนบ้านเขาวังได้รับรางวัลลูกโลกสีเขียว ครั้งที่ 17 ประเภทชุมชน ในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่สร้างความเข้มแข็งแก่ชุมชน และในปี 2566 ชุมชนได้รับรางวัลลูกโลกสีเขียว ครั้งที่ 21 ประเภทรางวัล สิปปนนท์ เกตุทัต  ซึ่งเป็นรางวัลที่มอบให้เป็นกำลังใจแก่ชุมชนที่เคยได้รับรางวัลลูกโลกสีเขียวมาแล้ว 5 ปีขึ้นไป และยังคงอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติอย่างเข้มแข็ง และมีนวัตกรรมในการดำเนินงานเป็นความรู้ใหม่ที่เหมาะกับกาลเวลาที่เปลี่ยนแปลงไปอีกด้วย นำไปสู่การสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชนและเกิดความยังยืนในการใช้ทรัพยากรของชุมชนเป็นฐานในการดำเนินชีวิต


SDGs ภาษาอังกฤษ

  

Fan Palm: The Reservation and Restoration of Native Plants for Sustainability

The Center for Academic Services (CAS) of Walailak University supports and promotes the sustainable utilization of native plants by conducting research titled "Fan Palm: The Reservation and Restoration of Native Plants for Sustainability in Nakhon Si Thammarat. The research was part of the Royal Plant Genetic Conservation Project under the Royal Initiation of Her Royal Highness Princess Maha Chakri Sirindhorn (RSPG), which aimed to explore and collect data on the local wisdom in utilizing fan palms in Nakhon Si Thammarat. The research also contributed to engaging with local people to raise awareness about the conservation of fan palms.

The targeted areas of the research were three subdistricts in Nakhon Si Thammarat, including Thung Po subdistrict, Hin Tok subdistrict, and Hua Taphan subdistrict. In order to disseminate knowledge on the sustainable utilization of fan palms publicly, the researchers produced educational media relating to fan palm conservation on various issues, including interlocking fan palm leaf hand fans and making steamed sticky rice in fan palm leaves.   

Another important event conducted by the researchers to promote the conservation and sustainable utilization of local resources was the event titled "Youth’s Forest: The Inheritance of Local Wisdom in Ban Khao Wang Community". This event was implemented through cooperation between Walailak University and Ban Khao Wang Border Patrol Police School with the aim of disseminating knowledge to raise awareness of the value of native plants and local biodiversity in Ban Khao Wang Community, especially fan palm, which is the native plant reflecting the local ways of life in the community, both Buddhist and Islamic.

The momentous event was also consistent with the Royal Plant Genetic Conservation Project under the Royal Initiation of Her Royal Highness Princess Maha Chakri Sirindhorn (RSPG), in which all border patrol police schools have to strongly promote the conservation of local natural resources and the environment. Natural resources are considered significant for the people in Ban Khao Wang Community because they are the source of income that will expand their agricultural careers and ensure sustainable conservation of natural resources and biodiversity.

At the event, there were activities for those participants to learn and study the sustainable utilization of native plants and biodiversity, as instructed by the local scholars in Ban Khao Wang Community. The activities include:

  • Hiking activities to study the native plants and biodiversity in the forest of Ban Khao Wang Community
  • Studying the biodiversity of fan palms and the multilayer cropping system
  • Learning the sustainable utilization of natural resources in making steamed sticky rice by using fan palm leaves, crafting natural insect protection gears, crafting bowls by using Areca spathe, and propagating native plants

These activities can ignite inspiration among the participants to place importance on the sustainable utilization of natural resources and biodiversity for future generations.

Besides the natural resources and biodiversity conservation purposes, the research additionally contributed to improving the agriculture that supports the community’s ecosystem and the utilization of local resources to generate income and produce products from the multilayer cropping system, such as spicy cardamom chili paste, cardamom soap, and herbal inhalers.

At the moment, the community serves as a learning center for outsiders who want to learn about the sustainable utilization of native resources and ecosystems or biodiversity in the community. To proudly show the achievement in sustainability development, Ban Khao Wang Community received awards in 2017 and 2023 from the Green Globe Institute as one of the best role-model communities in the inheritance of local wisdom and natural resource conservation. These awards will generate the motivation of the people in the community to build a solid foundation to mobilize sustainable forest development.


ภาพประกอบ


ผลกระทบโครงการ

infographic



การนำความรู้ไปใช้ประโยชน์

การเผยแพร่

กิจกรรมเด็กรักษ์ป่า

https://intranet.wu.ac.th/th/detail/23182

การสานสาดหน้าพ้อ

https://www.wu.ac.th/index.php/th/news/22752

การสานพัดใบพ้อ

https://www.wu.ac.th/th/news/22706

รางวัลลูกโลกสีเขียว

https://intranet.wu.ac.th/th/detail/23071

รางวัลลูกโลกสีเขียว สถาบันลูกโลกสีเขียว

https://www.greenglobeinstitute.com/Frontend/Content.aspx?ContentID=4d1b26f5-e3f3-4f75-8170-68d930a8859f